Wymiana urządzenia na gwarancji

Sprawa, którą zajmował się TSUE dotyczyła umowy zawartej w trybie zamówienia publicznego na rozbudowę i modernizację oczyszczalni ścieków. Przedmiotem umowy było wykonanie robót budowlanych, w tym budowa stacji termicznej utylizacji osadów ściekowych wraz z instalacją rekuperatorów.

W umowie przewidziano 36-miesięczny okres gwarancji jakości, a karta gwarancyjna odsyłała do przepisów Kodeksu cywilnego, w szczególności do art. 581 KC, który dotyczy umowy sprzedaży. Zgodnie z tym przepisem, jeśli gwarant dostarcza rzecz wolną od wad lub dokonuje istotnych napraw rzeczy objętej gwarancją, termin gwarancji biegnie na nowo od chwili dostarczenia rzeczy wolnej od wad lub zwrócenia rzeczy naprawionej. Wymiana urządzenia na gwarancji uruchamia więc nowy okres gwarancji.

W toku realizacji umowy pojawiły się spory dotyczące tego, czy wymiana wadliwych elementów w ramach gwarancji powoduje rozpoczęcie na nowo biegu okresu gwarancji. Zamawiający i wykonawca różnili się w interpretacji tego zagadnienia, co doprowadziło do sporu sądowego, a następnie skierowania przez Sąd pytania prejudycjalnego do TSUE.

W największym uproszczeniu TSUE przyjął, że w przypadku umów o roboty budowalne nie można wprost stosować przepisów o gwarancji jakości obowiązujących dla umów sprzedaży.

To może oznaczać, że po wymianie rzeczy na nowy termin gwarancji biegnie na nowo tylko wówczas, jeśli umowa o roboty budowlane przewiduje taki skutek.

Trybunał podkreślił, że zamówienia publiczne muszą być prowadzone zgodnie z zasadą przejrzystości i równego traktowania wszystkich oferentów. Oznacza to, że warunki zamówienia, w tym warunki gwarancji, muszą być określone w sposób jasny, precyzyjny i przewidywalny już na etapie dokumentacji przetargowej.

TSUE wskazał, że niedopuszczalne jest stosowanie przepisów prawa krajowego w sposób analogiczny, jeśli nie zostały one wyraźnie wprowadzone do dokumentów zamówienia. Szczególnie dotyczy to sytuacji, gdy przepisy te mają charakter specjalistyczny i mogą być różnie interpretowane przez wykonawców z różnych państw członkowskich.

TSUE wyjaśnił też, że odpowiednie, analogiczne stosowanie przepisów z umowy sprzedaży do umowy o roboty budowlane jest niemożliwe z uwagi na istotne różnice dzielące te dwie umowy.

Trybunał zauważył, że art. 581 KC, który reguluje odnowienie biegu terminu gwarancji po wymianie rzeczy na nową w umowie sprzedaży, nie ma automatycznego zastosowania do umów o roboty budowlane. Umowa o roboty budowlane jest umową odrębną, uregulowaną w Kodeksie cywilnym w sposób specyficzny, a jej przedmiotem jest wykonanie obiektu budowlanego, nieruchomości, a nie przeniesienie własności rzeczy, jak to ma miejsce w przypadku umowy sprzedaży. W związku z tym, stosowanie do umów o roboty budowlane przepisów dotyczących umowy sprzedaży wymaga wyraźnego i jednoznacznego wskazania w dokumentacji przetargowej.

W umowie sprzedaży gwarancja dotyczy rzeczy ruchomych, które mogą być wymieniane lub naprawiane. Umowa o roboty budowlane jest umową, której przedmiotem jest wykonanie określonego obiektu budowlanego, trwale związanego z nieruchomością. Wykonanie robót budowlanych nie polega na przeniesieniu własności rzeczy, lecz na stworzeniu lub przekształceniu obiektu. W związku z tym, gwarancja w umowie o roboty budowlane ma inny charakter niż w umowie sprzedaży. Zwykle dotyczy jakości wykonanych prac, trwałości konstrukcji, a nie pojedynczych elementów obiektu.

TSUE podkreślił, że dla zapewnienia równego traktowania i przejrzystości, zamawiający musi w dokumentach zamówienia określić:

• okres gwarancji,
• warunki jej realizacji,
• skutki wymiany wadliwych elementów dla biegu okresu gwarancji.

Brak takiego jasnego określenia powoduje, że wykonawcy nie mogą przewidzieć ryzyka związanego z ewentualnym biegiem na nowo okresu gwarancji, co jest sprzeczne z zasadami zamówień publicznych.

W praktyce oznacza to, że wymiana wadliwego elementu w ramach umowy o roboty budowlane nie musi automatycznie powodować rozpoczęcia nowego okresu gwarancji, chyba że strony wyraźnie tak postanowią. W przypadku robót budowlanych realizowanych w trybie zamówień publicznych tego rodzaju wyraźne uregulowanie musi znaleźć się w dokumentacji przetargowej, w szczególności we wzorcu umowy. Wykonawca bowiem musi mieć jasno określone warunki realizacji zamówienia w taki sposób, aby uwzględnić ryzyko wymiany w ramach ceny ofertowej.

W dużym stopniu na takie stanowisko Trybunału wywarła argumentacja dotycząca równych szans wykonawców krajowych i zagranicznych. TSUE zwrócił uwagę, że model, w którym stosowanie przepisów krajowych w sposób analogiczny, bez jasnego wskazania w dokumentacji przetargowej, stawia wykonawców zagranicznych w niekorzystnej sytuacji. Mogą oni bowiem nie znać lokalnych praktyk i orzecznictwa, co wpływa na ich zdolność do prawidłowego oszacowania ryzyka.

W świetle wyroku TSUE, jeśli zamawiający chce, aby wymiana wadliwych elementów w ramach umowy o roboty budowlane powodowała rozpoczęcie nowego okresu gwarancji, musi to wyraźnie określić w dokumentacji przetargowej i w umowie.
Takie rozwiązanie powinno zawierać:

• definicję, co uznaje się za „wymianę” lub „istotną naprawę” powodującą odnowienie gwarancji,
• wskazanie, czy nowy okres gwarancji dotyczy całego dzieła, czy tylko wymienionego elementu,
• określenie długości nowego okresu gwarancji,
• procedury zgłaszania i potwierdzania wymiany lub naprawy.

Stanowisko TSUE oznacza, że z perspektywy zamawiających kluczowe jest:

• Dokładne i jasne określanie warunków gwarancji w dokumentacji przetargowej, unikających zbyt ogólnych odesłań do przepisów prawa krajowego. Wprowadzenie w drodze analogii określonych rozwiązań przewidzianych w prawie krajowym wymaga wyraźnego wskazania w dokumentacji przetargowej.
• Uwzględnienie faktu, że umieszczenie w umowie postanowień dotyczących skutków wymiany wadliwych elementów dla biegu okresu gwarancji na nowo zapewne spowoduje wzrost ryzyka i tym samym wzrost ceny ofertowych.
• Przemyślane i transparentne formułowanie wymagań, aby zapewnić równe traktowanie wszystkich wykonawców, w tym zagranicznych, może przyczynić się do szybszego przebiegu postępowania, unikania sporów.

Jednocześnie perspektywa wykonawcy musi uwzględniać, że istotna jest:

• Szczegółowa analiza dokumentacji przetargowej pod kątem warunków gwarancji i jej realizacji.
  Istotne może być prawidłowo zakwalifikowanie poszczególnych świadczeń określonych w
• Specyfikacji Warunków Zamówienia. W szczególności znaczenie może mieć czy mamy do czynienia z jednorodną umową o roboty budowlane czy też może także umową dostawy, co może wpływać na odmienne uregulowania w zakresie gwarancji.
• Weryfikacja ryzyka związanego z ewentualnym biegiem na nowo okresu gwarancji, po wymianie elementów lub naprawach, którą należ skalkulować w cenie ofertowej.
• Wprowadzenie do umów zawartych w dostawcami rozwiązań, które pozwolą na ograniczenie ujemnych skutków rozpoczęcia biegu na nowo terminu gwarancji w przypadku wymiany rzeczy na nową.

Wyrok TSUE stanowi ważne rozstrzygnięcie, które podkreśla odmienność umów o roboty budowlane od umów sprzedaży w kontekście uprawnień  obowiązków z gwarancji. Trybunał jednoznacznie wskazał, że nie można automatycznie stosować do umów budowlanych przepisów o gwarancji z umów sprzedaży, jeśli nie zostało to wyraźnie określone w dokumentacji przetargowej.

Dla praktyki oznacza to położenie dużego nacisku na treść umowy. Może oznaczać, że umowy będą musiały być w większym stopniu rozbudowane, regulujące autonomicznie większość zagadnień, bez niejednoznacznego odwoływania się do przepisów. To oznaczać może, że dla oceny skutków wejścia w realizację inwestycji większe znaczenie może mieć przywiązywania dużej wagi do etapu przygotowywania i negocjowania umów.