Ubezpieczenie OC czy CAR wykonawcy – różnice, zakres ochrony i znaczenie w przypadku katastrofy budowlanej

Szczegółowy zakres ochrony określa umowa. To niby oczywiste stwierdzenie, ale niejednokrotnie nieistniejące w świadomości przedsiębiorcy. Głównie z tego powodu, że często wykonawca podpisuje polisę, do której nie zawsze ubezpieczyciel dołącza Ogólne Warunki Umów. Często w polisie odwołuje się do miejsca ich publikacji na swojej stronie internetowej. OWU zaś określa co jest objęte ubezpieczeniem, co jest wyłączone z ochrony ubezpieczeniowej, zasady zgłaszania szkód oraz wypłaty odszkodowania. Nie ma dwóch takich samych ubezpieczeń. Towarzystwa ubezpieczeniowe różnicują warunki, bo różne zakresy ochrony ubezpieczeniowej to różne ich ryzyka wypłaty odszkodowania. I mniejszy zakres ochrony tym mniejsze ryzyko ubezpieczyciela i tym tańsza polisa ubezpieczeniowa. Dlatego tak istotne jest, aby przed podpisaniem umowy dokonać analizy OWU, aby określić czy zdarzenia, których najbardziej obawiamy się będą objęte ochroną ubezpieczeniową

Trzeba pamiętać, że niemal każdy ubezpieczyciel oferuje do standardowego ubezpieczenia klauzule dodatkowe, które rozszerzają zakres zdarzeń, które są przedmiotem ochrony udzielanej przez ubezpieczyciela. Dlatego każdą umowę należy indywidualnie dostosować do osobistego zapotrzebowanie.         

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej wykonawcy to forma ochrony wykonawcy robót budowlanych przed skutkami szkód wyrządzonych osobom trzecim w związku z prowadzoną inwestycją budowlaną. To nie jest ochrona przed działaniami osób trzecich wobec ubezpieczającego się wykonawcy lecz ochrony wykonawcy na wypadek wyrządzenia szkody osobie trzeciej. Osobami trzecimi zazwyczaj są pracownicy, inni wykonawcy/podwykonawcy, sąsiedzi inwestycji budowalnej, osoby przypadkowe, które znalazły się na terenie budowy lub bezpośredniej bliskości, etc. Zakres takiego ubezpieczenia OC obejmuje najczęściej tzw. szkody na sobie, czyli takie w których różne osoby doznają uszczerbku na zdrowiu oraz szkody rzeczowe (na mieniu), gdy uszkodzeniu uległy rzeczy materialne, mienie (maszyny, urządzenia, wyposażenie, narzędzia).    

Ubezpieczenie OC nie obejmuje:

• Szkód w przedmiocie robót budowlanych (czyli w tym, co jest budowane lub remontowane). Ubezpieczenie OC nie chroni wykonawcy, jeśli w wyniku jego nieroztropnego działania dojdzie np. do zwalenia się ściany budynku, który jest budowany;
• Szkód powstałych na terenie budowy w wyniku błędów wykonawcy. Wykonanie robót niezgodnie z projektem budowalnym nie będzie objęte zakresem ubezpieczenia, choć niektórzy ubezpieczyciele oferują możliwość ograniczonej ochrony w ramach klauzul dodatkowych;
• Szkód wynikających z wadliwego projektu. To są najczęściej szkody spowodowane przez projektanta i objęcie ich zakresem ubezpieczenia zazwyczaj wymaga wykupienia dodatkowych klauzul umownych. Będzie to konieczne wszędzie tam, gdzie wykonawca jednocześnie wykonuje dokumentację projektową, nawet jeśli jest to tylko dokumentacja wykonawcza czy branżowa. Na pewno taka sytuacja wystąpi w inwestycjach realizowanych w modelu „zaprojektuj i wybuduj”.
• Szkód powstałych w wyniku katastrofy budowlany, jeśli nie dotyczą osób trzecich, lecz właściciela obiektu/inwestora.

Ubezpieczenie CAR to kompleksowa ochrona „wszystkich ryzyk budowy”. Obejmuje zarówno szkody wyrządzone przez wykonawcę, jak i przypadkowe zniszczenie obiektu w trakcie realizacji inwestycji. Zakres ubezpieczenia CAR obejmuje z reguły:

• szkody w przedmiocie robót budowlanych (np. częściowe zawalenie się konstrukcji),
  zniszczenie materiałów budowlanych,
• szkody powstałe na skutek błędów wykonawczych, ale także pożaru, wybuchu, zalania, wichury itp.,
  koszty rozbiórki, uprzątnięcia terenu, demontażu i ponownego montażu,
• często również szkody powstałe w odniesieniu do sprzętu budowlanego (jeśli wymieniono go w polisie).

Ubezpieczenia CAR może również obejmować szkody wyrządzone osobom trzecim, jeśli zawiera w sobie komponent OC.

Zasadnicze różnice pomiędzy ubezpieczenie OC i CAR sprowadzają się do kilku elementów:

Zakres przedmiotowy: OC obejmuje odpowiedzialność wobec osób trzecich, podczas gdy CAR zapewnia ochronę wykonawcy i inwestora

Szkody w robotach budowalnych: OC nie obejmuje tych szkód, w przeciwieństwie do ubezpieczenia CAR  

Katastrofa budowlana: Ubezpieczenie OC chroni wykonawcę tylko przed roszczeniami osób trzecich, które doznały szkód wskutek takiej katastrofy, np. jeśli ściany przygniotła pracownika. Nie chroni natomiast przed roszczeniami inwestora/właściciela budynku z tytułu zniszczenia tego budynku. Taką ochronę zapewnia ubezpieczenie CAR.

Ubezpieczenie materiałów budowalnych, maszyn, urządzeń: Ubezpieczenie OC zazwyczaj nie zapewnia takiej ochrony. Może chronić, jeśli maszyna jest jednocześnie środkiem transportu (np. koparka) i jest objęta osobnym ubezpieczeniem OC - obowiązkowym, komunikacyjnym w ruchu lądowym. Taką ochronę ubezpieczeniową zapewni ubezpieczenie CAR lub inne ubezpieczenia majątkowe, w zależności od rodzaju ryzyk, jakie mogą wystąpić.

Przykład 1.  Wyobraźmy sobie sytuację, w której Wykonawca robót elewacyjnych niestaranie montuje rusztowanie, które przewraca się podczas wichury, uszkadzając zaparkowany obok samochód osoby trzeciej.

• OC wykonawcy pokryje odszkodowanie dla właściciela samochodu, gdy jego umowa ubezpieczenia określa odpowiedzialność za szkody wyrządzone osobom trzecim.
• CAR nie jest niezbędne, bo szkoda dotyczy osoby trzeciej.

Przykład 2. Wykonawca po przejęciu od inwestora placu budowy rozpoczął wykonanie robót konstrukcyjnych. W trakcie wykonywania robót remontowych w istniejącym obiekcie dochodzi do zawalenia się jednej ściany istniejącego budynku. Na szczęście nikt nie zostaje ranny, ale uszkodzeniu ulegają elementy konstrukcyjne remontowanego budynku.

• OC nie obejmie szkody, bo dotyczy przedmiotu robót i relacji z inwestorem, z którym wykonawca ma zawartą umowę. Szkoda dotyczy obiektu, za który wykonawca ponosi odpowiedzialność, bo przejmując plac budowy przejął na siebie ryzyko zniszczenia i uszkodzenia obiektów znajdujących się na nieruchomości.  
• CAR zapewni pokrycie strat i kosztów odbudowy, albowiem takie ubezpieczenie obejmuje ryzyko katastrofy budowlanej w relacjach z inwestorem.

Ocena czy w danej sytuacji do ochrony wykonawcy wystarczy ubezpieczenie OC zależy od konkretnych okoliczności. Trzeba uruchomić swoją wyobraźnię i spróbować wyselekcjonować sytuacje, które mogą wystąpić. Wymaga to dużego doświadczenia, powalającego na takie antypacyjne myślenie. Bardzo często samo przejęcie odpowiedzialności za teren budowy będzie zmieniało diametralnie zakres odpowiedzialności wykonawcy i tym samym zakres ochrony ubezpieczeniowej. Moment  przekazania terenu budowy wykonawcy (protokolarnie) ma ogromne znaczenie prawne i ubezpieczeniowe. Od tej chwili to wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność za zdarzenia mające miejsce na placu budowy – zarówno wobec inwestora, jak i osób trzecich. Warto to uwzględniać w umowie o roboty budowlane i wcześniej gruntownie przemyśleć, analizując ogólne warunki umów ubezpieczenia. Trzeba zidentyfikować wyłączenia ochrony ubezpieczeniowej i odpowiedzieć sobie na pytanie czy dane ubezpieczenie będzie chronić mnie w dających przewidzieć się okoliczności i specyfice realizowanej budowy. Są na rynku produkty ubezpieczeniowe, które przewidują mieszaną ochronę zarówno z elementami ubezpieczenia OC jak i CAR. Nie należy ich jednak bezrefleksyjnie stosować w każdej budowie. Choćby ze względu na zakres wyłączeń jakie one przewidują może to oznaczać, że będą miały marginalne znaczenie w konkretnej sytuacji.