Odszkodowanie za śmierć osoby bliskiej 

Przepis art. 446 k.c. posługuje się pojęciem "najbliższych członków rodziny", które nie zostało ustawowo zdefiniowane. Sądy interpretują je szeroko, kierując się rzeczywistą więzią emocjonalną, a nie wyłącznie stopniem pokrewieństwa.

Uprawnieni zawsze:

• Małżonek / partner w konkubinacie (jeśli więź była udowodniona).
• Dzieci – zarówno małoletnie, jak i dorosłe.
• Rodzice, w tym adopcyjni.
• Rodzeństwo.

Uprawnieni po udowodnieniu szczególnej więzi:

• Dziadkowie i wnukowie.
• Synowa, zięć – jeśli prowadzili wspólne gospodarstwo domowe ze zmarłym.
• Teściowie – przy wykazaniu faktycznej bliskiej relacji.
• Konkubenci, partnerzy życiowi.

Ważne: Wyrok SN z 13 kwietnia 2005 r. (IV CK 648/04): "Najbliższym członkiem rodziny niekoniecznie musi być najbliższy krewny. Pokrewieństwo nie stanowi podstawowego ani wyłącznego kryterium bliskości."

Osoby uprawnione mają cały wachlarz dostępnych roszczeń, które umownie możemy nazwać odszkodowawczymi.

Jest to rekompensata za ból, cierpienie, poczucie pustki i osamotnienia po stracie bliskiej osoby. Wysokość ustala sąd indywidualnie, biorąc pod uwagę:

• Głębokość i charakter więzi ze zmarłym.
• Wiek obu stron – wcześniejsza śmierć i młodszy wiek uprawnionego zwiększają poziom krzywdy.
• Skutki psychologiczne: trauma, depresja, konieczność leczenia psychiatrycznego, sposób uporania się z żałobą.
• Dramatyzm okoliczności śmierci – nagłość zdarzenia, jego gwałtowność, które pogłębiają poczucie krzywdy.
• Zdolność do odbudowania życia po stracie.
• Pogodzenie się z żałobą lub trudność uporania się ze stratą

Orientacyjne kwoty zasądzane przez sądy (na podstawie orzecznictwa):

• Śmierć małżonka lub dziecka: 100 000 – 250 000 zł
• Śmierć rodzica (zadośćuczynienie dla dorosłego dziecka): 70 000 – 180 000 zł
• Śmierć rodzica (zadośćuczynienie dla małoletniego dziecka): 150 000 – 300 000 zł
• Śmierć rodzeństwa: 30 000 – 100 000 zł

Świadczenie odszkodowawcze rekompensuje pogorszenie sytuacji życiowej – zarówno materialnej, jak i niematerialnej (obejmuje utratę wsparcia, pomocy w codziennym życiu, konieczność przejęcia na siebie obowiązków zmarłej osoby). Obejmuje:

• Utratę wkładu finansowego zmarłego w utrzymanie rodziny.
• Utratę pomocy w prowadzeniu domu, wychowaniu dzieci, opiece.
• Pogorszenie perspektyw życiowych i zawodowych uprawnionego.
• Konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów wynikłych ze śmierci (np. opieka nad dziećmi, dom opieki dla starszego rodzica).

Świadczenie jest przyznawane jednorazowo. Jego wysokość zależy od rozmiaru pogorszenia się sytuacji życiowej, nie od wartości straty majątkowej, utraconego dochodu. Utrata dochodu, np. z uwagi na konieczność opieki nad dziećmi jest rekompensowana rentą alimentacyjną.

Przysługuje osobom, którym zmarły dostarczał środków utrzymania – z mocy prawa (obowiązek alimentacyjny) lub dobrowolnie. Renta jest wypłacana okresowo, w sposób powtarzalny.  Powinna odpowiadać możliwościom zarobkowym i majątkowym, jakie miał zmarły. Uprawnionymi są:

• Dzieci – aż do  pełnoletniości lub dłużej, jeśli kontynuują naukę.
• Małżonek, jeśli był na utrzymaniu zmarłego.
• Rodzice, jeśli zmarły ich utrzymywał.
• Inne osoby bliskie, jeśli z okoliczności wynika, że zasady współżycia społecznego wymagają przyznania im renty.

Należny każdemu, kto rzeczywiście takie koszty poniósł. Osoba taka nie musi być członkiem rodziny. Taki zwrot obejmuje:

• Koszty leczenia poniesione przed śmiercią (pobyt na SOR, hospitalizacja, zabiegi ratunkowe – jeśli nie były refundowane przez NFZ).
• Koszty pogrzebu, postawienia nagrobka.
• Koszty transportu zwłok z miejsca śmierci do miejsca pochówku.

Dochodzenie tych roszczeń wymaga udokumentowania faktycznych wydatków, najlepiej jest przedstawić umowy, faktury, rachunki, paragony.

Jeśli zmarły był pracownikiem, rodzinie przysługuje odprawa pośmiertna na podstawie art. 93 Kodeksu pracy. Jej wysokość zależy od stażu pracy:

• Staż poniżej 10 lat: jednomiesięczne wynagrodzenie.
• Staż 10–15 lat: trzymiesięczne wynagrodzenie.
• Staż powyżej 15 lat: sześciomiesięczne wynagrodzenie.

Odprawa przysługuje małżonkowi i dzieciom, a przy braku tych osób – rodzicom i innym osobom spełniającym warunki do renty rodzinnej. Pracodawca nie jest zobowiązany do jej wypłaty, jeśli ubezpieczył pracownika na życie i suma ubezpieczenia jest co najmniej równa odprawie.

Roszczenia po śmierci osoby bliskiej mogą być kierowane do kilku podmiotów jednocześnie.

Lekarze oraz posiadacze samochodów mają obowiązek ubezpieczyć się od odpowiedzialności cywilnej. Pracodawcy i placówki medyczne mogą wykupić dobrowolne ubezpieczenie OC.

Zakres ubezpieczenia obowiązkowego i dobrowolnego może różnić się, zarówno co do rodzaju roszczeń wypłacanych, jak i co do górnej sumy odpowiedzialności.

Generalnie z tego tytułu można domagać się zadośćuczynienia, odszkodowania i renty. Są one wypłacane przez ubezpieczyciela sprawcy zdarzenia

przysługują:

• Jednorazowe odszkodowanie za śmierć osoby bliskiej z ZUS dla małżonka lub dziecka.
• Jednorazowe odszkodowanie dla innych członków rodziny (niższa kwota).
• Renta rodzinna z ZUS.

Świadczenia z ZUS nie wyłączają roszczeń cywilnych wobec pracodawcy – można dochodzić obu równolegle.

Przysługuje bez względu na okoliczności śmierci, jeśli zmarły był ubezpieczony w ZUS lub pobierał świadczenia z ZUS. Jest wypłacany osobie, która faktycznie pokryła koszty pogrzebu.

Jeżeli zmarły miał wykupioną polisę na życie lub pracodawca wykupił ubezpieczenie grupowe dla pracowników, osobom wskazanym w tych polisach, jako uposażeni przysługuje roszczenia określone w tych polisach.

Suma ubezpieczenia jest wypłacana wyłącznie wskazanej osobie uposażonej, a nie członkom rodziny, chyba że uposażony nie był wskazany, ale także zmarł wówczas świadczenia są wypłacane osobom dziedziczącym po zmarłym.

Roszczenia wobec Skarbu Państwa mogą dotyczyć m.in. wypadków spowodowanych przez służby publiczne (np. Policję, Straż Pożarną), śmierci na skutek błędu medycznego w szpitalu publicznym lub np. wypadku komunikacyjnego na drodze publicznej, na która nie spełniała norm bezpieczeństwa.

Terminy przedawnienia są różne w zależności od podstawy roszczenia i okoliczności zdarzenia:

3 lata – zasada ogólna – liczone od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązane do jej naprawienij.
20 lat – liczone od dnia popełnienia przestępstwa – gdy zdarzenie stanowiło przestępstwo (wypadek drogowy z ofiarami śmiertelnymi, błąd medyczny z winy umyślnej, zabójstwo).

Ważne: Kwestie przedawnienia warto skonsultować z prawnikiem, albowiem przepisy przewidują szereg wyjątków oraz sytuacji gdy dochodzi do zawieszenia lub przerwania biegu terminu przedawnienia.

Roszczenia można dochodzić na dwa sposoby: w trybie przedsądowym (bezpośrednio od ubezpieczyciela lub sprawcy) oraz na drodze sądowej.

1. Zgromadzenie dokumentacji – potrzebne będą akt zgonu, akty urodzenia i małżeństwa jako dokumenty potwierdzające pokrewieństwo lub więź rodziną, dokumentacja medyczna, dokumentacja zgromadzona przez Policyję potwierdzająca okoliczności śmierci, dokumenty potwierdzające koszty pogrzebu, leczenia, etc.
2. Analiza okoliczności zdarzenia – szczególnie istotne jest to przy błędach medycznych i wypadkach przy pracy;
3. Zgłoszenie roszczenia – do ubezpieczyciela OC lub bezpośrednio do sprawcy;
4. Negocjacje, ugoda – propozycje ubezpieczyciela należy przeanalizować, trzeba je odnieść do okoliczności (sprawdzić czy wszystkie zostały uwzględnione) skonfrontować z orzecznictwem sądów. Możliwe jest także postępowanie mediacyjne.
5. Skierowanie sprawy do sądu – jeśli propozycja ugody jest nieadekwatna do poziomu strat lub ubezpieczyciel odmawia wypłaty, pozostaje skierowanie sprawy do sądu;

Sądy nie stosują żadnego cennika. Każda sprawa jest oceniana indywidualnie przez pryzmat następujących kryteriów (ukształtowanych przez orzecznictwo sądów powszechnych i Sądu Najwyższego):

• Głębokość i charakter relacji ze zmarłym – codzienność, faktyczna bliskość, wspólne życiowe plany,
• Wiek zmarłego i uprawnionego – np. śmierć młodej osoby jest oceniana jako krzywda większego rozmiaru, szczególnie gdy pozostawia potomstwo lub współmałżonka.
• Trauma i skutki zdrowotne – diagnozy psychiatryczne, konieczność terapii, trwałe pogorszenie zdrowia psychicznego, brak możliwości poradzenia sobie z żałobą,
• Dramatyzm okoliczności śmierci – gwałtowność, nagłość, obecność przy zdarzeniu.
• Sytuacja uprawnionego po śmierci – osamotnienie, brak innych bliskich, pogorszenie codziennego funkcjonowania.
• Stopień przyczynienia się poszkodowanego do zdarzenia – proporcjonalnie zmniejsza wysokość zadośćuczynienia.

Sprawy o odszkodowanie po śmierci osoby bliskiej są emocjonalnie bardzo trudne i wymagają delikatności.
W ramach prowadzenia sprawy:

• Bezpłatnie analizujemy zasadność roszczeń i szacujemy ich wartość na podstawie orzecznictwa.
• Prowadzimy postępowanie przedsądowe z ubezpieczycielem, w tym negocjacje ugodowe, mediacje.
• Kompletujemy dokumentację: medyczną, psychologiczną, dowody więzi emocjonalnej.
• Współpracujemy z biegłymi psychiatrami i psychologami przy wycenie krzywdy.
• Prowadzimy postępowania sądowe – na każdym etapie instancji.